CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC STEM MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ 8: HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO LÀM THAY ĐỔI THẾ GIỚI

Cách mạng công nghiệp (nửa sau thế kỉ XVIII – giữa thế kỉ XIX) là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử nhân loại, đánh dấu sự chuyển biến mạnh mẽ từ sản xuất thủ công sang sản xuất bằng máy móc. Để giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về những thành tựu, nguyên nhân và tác động của cuộc cách mạng này, cô giáo Phan Thị Thắm đã lựa chọn phương pháp giáo dục STEM, xây dựng chuỗi hoạt động học tập gắn với trải nghiệm và giải quyết vấn đề.

Với thông điệp xuyên suốt “Hành trình sáng tạo làm thay đổi thế giới”, học sinh được đặt vào bối cảnh nước Anh thế kỉ XVIII, hóa thân thành những người thợ dệt, chủ xưởng sản xuất và nhà sáng chế để tìm hiểu nhu cầu cải tiến công cụ lao động, khám phá các nguồn động lực và lí giải sự ra đời của những phát minh làm thay đổi thế giới.

Thay vì chỉ quan sát tranh ảnh hay ghi nhớ kiến thức trong sách giáo khoa, các em được trực tiếp quan sát, trải nghiệm và tìm hiểu các mô hình STEM như: khung cửi thủ công, bánh xe nước, mô hình động cơ nhiệt minh họa nguyên lí máy hơi nước và mô hình tàu thủy có guồng bánh xe.

Thông qua việc giới thiệu, vận hành và phân tích các mô hình, học sinh từng bước khám phá nguyên lí hoạt động, nhận biết sự chuyển hóa năng lượng, so sánh ưu điểm và hạn chế của các nguồn động lực. Từ đó, các em hiểu rõ hơn vai trò của những cải tiến khoa học – kĩ thuật đối với sự phát triển của sản xuất công nghiệp và giao thông vận tải.

Học tập liên môn – Phát triển năng lực qua từng nhiệm vụ

Điểm nổi bật của chuyên đề là sự kết nối kiến thức Lịch sử với các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học. Mỗi hoạt động đều được thiết kế thành một nhiệm vụ học tập cụ thể, khuyến khích học sinh chủ động tìm hiểu, trao đổi, hợp tác và đưa ra phương án giải quyết vấn đề.

Trong quá trình trải nghiệm, học sinh không chỉ tìm hiểu bối cảnh lịch sử mà còn vận dụng kiến thức khoa học để giải thích nguyên lí hoạt động của mô hình; sử dụng tư duy kĩ thuật để phân tích cấu tạo, cách vận hành và khả năng ứng dụng của sản phẩm.

Đặc biệt, hoạt động thiết kế nhà máy dệt ở nước Anh năm 1850 đã tạo cơ hội để mỗi học sinh hóa thân thành một kĩ sư tư vấn công nghiệp. Các em phải lựa chọn công nghệ sản xuất, nguồn động lực, phương tiện vận chuyển và địa điểm xây dựng nhà máy sao cho phù hợp với yêu cầu nâng cao năng suất và mở rộng sản xuất. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi khả năng vận dụng tổng hợp kiến thức, tư duy logic và năng lực giải quyết vấn đề.

Qua từng nhiệm vụ, học sinh được rèn luyện các năng lực quan trọng như: tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo; đồng thời phát triển tư duy lịch sử, khả năng liên hệ kiến thức với thực tiễn cuộc sống.

Sôi nổi và hấp dẫn với hoạt động tranh biện lịch sử

Một trong những hoạt động tạo nên không khí sôi nổi cho chuyên đề là phần tranh biện với chủ đề:

“Cách mạng công nghiệp – Bước tiến của nhân loại hay khởi đầu của những hệ lụy?”

Các đội tham gia được phân thành hai quan điểm: Phe Công tố tập trung phân tích những mặt trái và hệ lụy của Cách mạng công nghiệp; Phe Luật sư bảo vệ, làm rõ những thành tựu và đóng góp tích cực của cuộc cách mạng đối với sự phát triển của nhân loại.

Trong vai trò Bồi thẩm đoàn, các học sinh còn lại theo dõi lập luận, đánh giá dẫn chứng và đưa ra nhận xét khách quan. Những ý kiến tranh luận, phản biện và bảo vệ quan điểm đã giúp không khí lớp học trở nên hào hứng, đồng thời khuyến khích học sinh nhìn nhận sự kiện lịch sử từ nhiều chiều cạnh.

Qua hoạt động này, các em hiểu rằng Cách mạng công nghiệp vừa tạo ra những bước tiến vượt bậc về năng suất lao động, sản xuất và giao thông vận tải, vừa kéo theo nhiều hệ lụy như bóc lột lao động, sử dụng lao động trẻ em, ô nhiễm môi trường và gia tăng bất bình đẳng xã hội.

Đây cũng là cơ hội để học sinh rèn luyện tư duy phản biện, khả năng lập luận, sử dụng bằng chứng lịch sử và thái độ tôn trọng những quan điểm khác biệt.

Từ James Watt đến những nhà sáng tạo thế kỉ XXI

Khép lại hành trình khám phá quá khứ, học sinh tiếp tục được truyền cảm hứng sáng tạo thông qua nhiệm vụ vận dụng mang tên “Từ James Watt đến nhà sáng tạo thế kỉ XXI”.

Từ câu chuyện về những nhà phát minh đã góp phần làm thay đổi thế giới, học sinh được khuyến khích quan sát cuộc sống, nhận diện những vấn đề thực tiễn và đề xuất các ý tưởng công nghệ có khả năng giải quyết những vấn đề đó.

Những ý tưởng về tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường, cải thiện giao thông, hỗ trợ sản xuất và ứng dụng công nghệ trong đời sống đã mở ra cơ hội để các em thể hiện trí tưởng tượng, khả năng sáng tạo và khát vọng đóng góp cho cộng đồng.

Thông điệp được gửi gắm qua hoạt động là: Sáng tạo không chỉ bắt đầu từ những phát minh vĩ đại mà còn bắt đầu từ mong muốn giải quyết những vấn đề nhỏ bé trong cuộc sống hằng ngày.

Vinh danh những tập thể xuất sắc

Sau quá trình tham gia các nhiệm vụ học tập, trải nghiệm mô hình, trình bày sản phẩm và thực hiện các thử thách của chuyên đề, các tập thể lớp đã thể hiện tinh thần học tập tích cực, sự đoàn kết, sáng tạo và nỗ lực hết mình.

Ban tổ chức đã ghi nhận và vinh danh những tập thể có thành tích xuất sắc:

• GIẢI NHẤT: Lớp 8A8

• GIẢI NHÌ: Lớp 8A3

• GIẢI BA: Lớp 8A5

Xin chúc mừng các tập thể lớp đã đạt thành tích cao trong chuyên đề! Đồng thời, biểu dương tinh thần tham gia nhiệt tình, sự chủ động và những nỗ lực của toàn thể học sinh khối 8.

Đổi mới dạy học – Khơi nguồn sáng tạo

Chuyên đề STEM môn Lịch sử và Địa lí 8 không chỉ mang đến một giờ học sinh động, hấp dẫn mà còn thể hiện sự nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học, hướng tới phát triển phẩm chất và năng lực học sinh theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Thông qua việc kết hợp kiến thức liên môn với trải nghiệm thực hành, học sinh được học bằng sự quan sát, được hiểu bằng trải nghiệm và được khẳng định bản thân qua những sản phẩm, ý tưởng sáng tạo. Những kiến thức lịch sử tưởng chừng xa xôi đã trở nên gần gũi, dễ hiểu và có ý nghĩa hơn khi được kết nối với khoa học và cuộc sống.

Thành công của chuyên đề là nguồn động viên để giáo viên tiếp tục nghiên cứu, đổi mới và sáng tạo trong tổ chức các hoạt động giáo dục; đồng thời khẳng định vai trò của giáo dục STEM trong việc hình thành những thế hệ học sinh năng động, tự tin, có tư duy khoa học và khả năng thích ứng với những thay đổi của thời đại.

HỌC LỊCH SỬ ĐỂ HIỂU QUÁ KHỨ – KHÁM PHÁ KHOA HỌC ĐỂ LÀM CHỦ HIỆN TẠI – NUÔI DƯỠNG SÁNG TẠO ĐỂ KIẾN TẠO TƯƠNG LAI!

Cô giáo Phan Thị Thắm cùng không gian học tập và hệ thống mô hình STEM được chuẩn bị cho chuyên đề “Hành trình sáng tạo làm thay đổi thế giới – Khám phá Cách mạng công nghiệp”

Tự tin giới thiệu sản phẩm STEM – Khi học sinh trở thành những nhà khám phá và sáng tạo trong hành trình tìm hiểu lịch sử

Học sinh trải nghiệm dệt thủ công – Khám phá những hạn chế của phương thức sản xuất truyền thống và nhu cầu cải tiến công cụ lao động

Học sinh trực tiếp trải nghiệm mô hình bánh xe nước, thực hành sử dụng dòng chảy để tạo chuyển động cho bánh xe

Học sinh trải nghiệm và khám phá nguyên lí hoạt động của mô hình động cơ nhiệt tự chế, tìm hiểu quá trình chuyển hóa nhiệt năng thành cơ năng – cơ sở khoa học quan trọng giúp các em hiểu về vai trò của máy hơi nước trong Cách mạng công nghiệp

Học sinh thử nghiệm mô hình tàu thủy có guồng bánh xe trên mặt nước, quan sát chuyển động của guồng và cơ chế truyền động, qua đó tìm hiểu nguyên lí hoạt động của phương tiện giao thông đường thủy trong thời kì Cách mạng công nghiệp

Hóa thân thành Công tố viên – Học sinh trình bày chứng cứ, bảo vệ luận điểm và làm rõ những hệ lụy của Cách mạng công nghiệp qua hoạt động tranh biện lịch sử

Hóa thân thành kĩ sư công nghiệp – Học sinh sáng tạo và thuyết trình phương án thiết kế nhà máy dệt trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp thế kỉ XIX

Góc trưng bày sản phẩm STEM – Nơi những ý tưởng sáng tạo được hiện thực hóa qua các mô hình khoa học và kĩ thuật

Ghi nhận và vinh danh tinh thần học tập, trải nghiệm và sáng tạo của học sinh khối 8 qua chuyên đề “Hành trình sáng tạo làm thay đổi thế giới – Khám phá Cách mạng công nghiệp”